Ribaan maali? Islaamni ribaa maal jedhee ilaala? Qur’aanaa fi Hadiisni waa’ee ribaa maal nu barsiisu? Barruu kana keessatti hiika ribaa, gosoota isaa, ragaa Qur’aanaa fi Hadiisaa, akkasumas sababoota ribaan Islaama keessatti dhoorkamaa ta’e ni ilaalla.Ribaan Maali?Ribaa jechuun, akka waliigalaatti, maallaqa ykn qabeenya liqii kennuun dabalata murtaa’e ykn faayidaa shari’aan hin hayyamne gaafachuu jechuudha.Islaamni daldala halaalaa fi ribaa addaan baaseera. Rabbiin Subhaanahu wa Ta’aalaa Qur’aana keessatti akkana jedha:“Rabbiin daldala halaala godhe; ribaa immoo haraama godhe.”(Suuratul-Baqarah 2:275)Kanaaf, bu’aan daldalaa fi ribaan waan tokko miti. Daldalli seera Islaamaa keessatti ulaagaalee isaa guutuudhaan halaala ta’uu danda’a; ribaan garuu dhoorkaadha.Ragaa Qur’aanaa Waa’ee RibaaRabbiin Subhaanahu wa Ta’aalaa akkana jedha:“Yaa warra amanitan! Rabbiin sodaadhaa; waan ribaa irraa hafe yoo dhuguma mu’minoota taataniif dhiisaa.”(Suuratul-Baqarah 2:278)Aayah itti aanu keessattis akeekkachiisa cimaa dhufeera:“Yoo akkas hin goone, lola Rabbiitii fi Ergamaa Isaatiin beeksisa.”(Suuratul-Baqarah 2:279)Aayah kana irraa ribaan dhimma salphaa akka hin taane hubanna. Muslimni qabeenya isaa keessatti halaalaa fi haraamaa adda baasuu qaba.Hadiisni Waa’ee Ribaa Maal Jedha?Nabiyyiin Muhammad ﷺ ribaa ilaalchisee akeekkachiisa cimaa kennaniiru.Jaabir رضي الله عنه akka gabaasetti:Ergamaan Rabbii ﷺ nama ribaa nyaatu, nama isa kaffalu, nama isa barreessu fi ragoota isaa abaare; isaan hundi walqixa jedhan.(Sahih Muslim)Hadiisni kun namni ribaa kallattiidhaan fudhatu qofa osoo hin taane, hojii ribaa keessatti hirmaatanis akka irraa of eegan akeeka.Gosoota RibaaBarattoonni fi qorattoonni fiqihii ribaa gosoota adda addaatti qoodu. Isaan keessaa:1. Ribaa LiqiiNamni tokko nama biraatiif qarshii liqeeffatee, yeroo deebisu qarshii dabalataa murtaa’e akka kaffalu waliigaluu fakkeenyaaf ribaa liqii keessatti ramadama.2. Ribaa DaldalaaQabeenya ribaan walqabatu tokko tokko wal jijjiiruun, ulaagaalee shari’aa hin guunne yoo ta’e, ribaa keessatti kufuu danda’a.Kanaaf, dhimma akkanaa keessatti beekumsa fiqihii fi gorsa nama beekaa barbaaduun barbaachisaadha.Ribaan Maaliif Dhoorkame?Ribaan Islaama keessatti dhoorkamaa ta’uu isaa keessatti hikmaawwan hedduun jiru. Isaan keessaa:Qabeenya namaa karaa sirrii hin taaneen fudhachuu irraa ittisa.Nama rakkoo maallaqaa keessa jiru caalaatti akka hin rakkifne eega.Haqa fi walqixxummaa hawaasaa jajjabeessa.Daldala dhugaa fi hojii bu’aa qabu jajjabeessa.Muslimni qabeenya isaa karaa halaalaa barbaadu akka filatu barsiisa.Daldalaa fi Ribaa Garaagarummaan Maalii?Qur’aanni daldalaa fi ribaa addaan baaseera.Daldala keessatti: namni tokko oomisha ykn tajaajila dhiyeessa; balaa, hojii fi itti gaafatamummaa daldalaa qaba; bu’aan isaa haalota daldalaa irratti hundaa’a.Ribaa keessatti: liqii ykn waliigaltee tokko irratti dabalata murtaa’e ykn faayidaa shari’aan dhoorke jiraachuu danda’a.Kanaaf Muslimni yeroo maallaqa isaa hojii irra oolchu, waliigaltee isaa maal akka ta’e, bu’aan sun eessaa akka dhufu fi shari’aan maal akka jedhu beekuu qaba.Ribaa Irraa Akkamitti Of Eeguu Dandeenya?Waa’ee ribaa fi daldala Islaamaa barachuu.Waliigaltee maallaqaa mallatteessuu dura sirriitti dubbisuu.Waan hin beekne nama beekaa gaafachuu.Liqii fi invastimantii keessatti ulaagaalee waliigaltee hubachuu.Galii halaalaa barbaaduu.Waan shakkisiisaa ta’e irraa of qusachuu.Yoo Namni Ribaa Keessa Seene Maal Godha?Namni tokko dhimma ribaa keessa seenee yoo qalbii isaa keessatti tawbaa dhugaa godhe, Rabbiitti deebi’uu qaba. Qalbii isaa keessatti gaabbuu, hojii haraamaa sana dhiisuu fi gara waan halaalaatti ce’uuf carraaquu qaba.Dhimmoota qabeenya ribaa, liqii, baankii ykn waliigaltee addaa qaban keessatti garuu murtii dhuunfaa kennuu irra, nama beekaa fi amanamaa kan Qur’aanaa fi Sunnah sirriitti beeku gaafachuun filannoo sirrii dha.XumuraRibaan Islaama keessatti dhimma cimaa fi dhoorkamaa dha. Qur’aanaa fi Hadiisni Muslimoota ribaa irraa akka fagaataan akeekkachiisu.Kanaaf, Muslimni qabeenya isaa argachuu fi guddisuu yeroo barbaadu, karaa halaalaa, amanamaa fi shari’aa waliin walsimu barbaaduu qaba.Qabeenyi halaalaa xiqqoo ta’us barakaa qaba; Muslimni immoo barakaa fi eebba Rabbii barbaaduu qaba.Ragaa IjooQur’aana, Suuratu Al-Baqarah 2:275Qur’aana, Suuratu Al-Baqarah 2:278–279Sahih Muslim — Hadiisa Jaabir رضي الله عنه waa’ee ribaa

asii gad buufadhuu fayyadamii