Inshuraansiin Maali? Akkamitti Hojjeta?Inshuraansiin (Insurance) jechuun nama, maatii, qabeenya ykn hojii tokko balaa fi kasaaraa maallaqaa irraa eeguuf gargaaru sirna waliigaltee maallaqaa ti. Namni ykn dhaabbanni inshuraansii fudhatu yeroo murtaa’etti kaffaltii premium kaffala; yoo balaa waliigalteen inshuraansii haguugu mudate, dhaabbanni inshuraansii haal-duree waliigaltee irratti hundaa’uun kasaaraa sanaaf beenyaa ykn kaffaltii kennuu danda’a.Addunyaa har’aa keessatti inshuraansiin jireenya dhuunfaa, konkolaataa, mana, qabeenya, fayyaa fi hojii daldalaa keessatti gahee guddaa qaba.Inshuraansiin maal jechuu dha?Jechi Insurance jedhu Afaan Oromootiin akka waliigalaatti inshuraansii ykn eegumsa balaa maallaqaa jedhamee ibsamuu danda’a.Fakkeenyaaf, konkolaataan kee yoo balaa konkolaataa keessa gale, baasii suphaa guddaa si mudachuu danda’a. Yoo konkolaataan sun inshuraansii qabaate, haal-duree policy keessatti ibsame irratti hundaa’uun dhaabbanni inshuraansii baasii muraasa ykn guutuu isaa kaffaluu danda’a.Kanaaf, kaayyoon inni guddaan inshuraansii balaa yeroo gara fuulduraa mudachuu danda’u irraa kasaaraa maallaqaa hir’isuudha.Inshuraansiin akkamitti hojjetaa?Inshuraansiin waliigaltee policy jedhamee beekamu irratti hundaa’a.Adeemsi isaa akka waliigalaatti akkana:1. Inshuraansii barbaaduuNamni ykn dhaabbanni tokko balaa irraa of eeguuf inshuraansii barbaada. Fakkeenyaaf:inshuraansii konkolaataainshuraansii fayyaainshuraansii manainshuraansii jireenyaainshuraansii daldalaa2. Dhaabbata inshuraansii filachuuNamni inshuraansii barbaadu dhaabbata inshuraansii irraa odeeffannoo argata. Tajaajila, gatii, haal-duree fi wantoota policy keessatti haguugaman ilaala.3. Premium kaffaluuPremium jechuun kaffaltii inshuraansii ti. Kaffaltiin kun akka waliigaltee irratti hundaa’etti ji’aan, waggaan ykn yeroo biraatti kaffalamuu danda’a.4. Policy argachuuErga waliigalteen xumuramee booda, ragaan inshuraansii ykn insurance policy kennama.Policy keessatti wantoonni akka:maal akka haguugu,maal akka hin haguugin,yeroo policy,premium,haala claim dhiyeessuu,daangaa kaffaltiifi haal-dureewwan biroo ibsamuu danda’u.5. Balaa yoo mudate claim dhiyeessuuYoo balaa policy keessatti haguugame mudate, nama inshuraansii qabuun dhaabbata inshuraansii qunnamuun claim dhiyeessuu danda’a.Claim jechuun, “Balaan kun na mudate; akka waliigaltee inshuraansii keessaniitti beenyaa ykn kaffaltii naaf raawwadhaa” jechuun gaafachuu dha.Fakkeenya salphaaMee konkolaataa tokko haa ilaallu.Abbaan konkolaataa tokko konkolaataa isaa inshuraansii godhata. Inshuraansii kanaaf premium kaffala.Boodarra konkolaataan sun balaa keessa gala.Abbaan konkolaataa:dhaabbata inshuraansii beeksisa;ragaa barbaachisu dhiyeessa;claim galcha;dhaabbanni inshuraansii haala balaa sana qorata;yoo balaa sun policy keessatti haguugame, haal-duree waliigaltee irratti hundaa’uun kaffaltii ykn suphaa raawwachuu danda’a.Kana jechuun inshuraansiin balaa akka hin uumamne ittisu jechuu miti; garuu balaa mudate irraa ka’uun kasaaraa maallaqaa nama irra ga’u hir’isuuf gargaaruu danda’a.Gosoota Inshuraansii IjooInshuraansiin gosoota hedduu qaba. Isaan keessaa muraasni:1. Inshuraansii KonkolaataaInshuraansii konkolaataa konkolaataa fi balaa konkolaataa waliin walqabatan irratti xiyyeeffata.Haalli haguuggii isaa garaagarummaa qabaachuu danda’a. Kanaaf, policy keessatti maal akka haguugamu sirriitti dubbisuun barbaachisaa dha.2. Inshuraansii FayyaaInshuraansii fayyaa baasii tajaajila fayyaa tokko tokko irratti gargaarsa maallaqaa kennuuf qophaa’a.Garuu tajaajilli haguugamu, daangaan kaffaltii fi haal-dureen isaa dhaabbata inshuraansii fi policy irratti hundaa’a.3. Inshuraansii JireenyaaInshuraansii jireenyaa nama tokko waliin walqabatee, haala waliigaltee irratti hundaa’uun maatii ykn nama policy keessatti ibsameef kaffaltii kennuu danda’a.4. Inshuraansii QabeenyaaMana, meeshaalee ykn qabeenya tokko balaa adda addaa irraa eeguuf inshuraansii qabeenyaa fayyadamuun ni danda’ama.5. Inshuraansii DaldalaaDhaabbileen daldalaa balaa hojii isaanii keessatti isaan mudachuu danda’u tokko tokkoof inshuraansii fayyadamu.Faayidaan Inshuraansii maali?Inshuraansiin faayidaa garaagaraa qabaachuu danda’a. Isaan keessaa:Kasaaraa maallaqaa hir’isuuBalaa guddaan yeroo tokkootti maallaqa hedduu gaafachuu danda’a. Inshuraansiin, haal-duree policy irratti hundaa’uun, ba’aa maallaqaa sana hir’isuuf gargaaruu danda’a.Qabeenya eeguuf gargaaruuMana, konkolaataa fi qabeenya biroo balaa adda addaa irraa eeguuf inshuraansiin tajaajila.Tasgabbii maallaqaa kennuuNamni balaa mudachuu danda’uuf dursee qophii yoo qabaate, yeroo rakkoon mudatu ba’aa maallaqaa isaa to’achuun salphachuu danda’a.Daldala deeggaruuDhaabbileen daldalaa balaa adda addaa irraa of eeguuf inshuraansii fayyadamuun hojii isaanii itti fufsiisuuf qophii gochuu danda’u.Premium jechuun maali?Premium jechuun kaffaltii inshuraansii ti.Fakkeenyaaf, dhaabbata inshuraansii tokko waliin waliigaltee waggaa tokkoo yoo qabaatte, kaffaltii waggaa sanaaf murtaa’e kaffaluu dandeessa.Haa ta’u malee, gatiin premium nama hundaaf tokko ta’uu dhiisuu danda’a. Sababoota akka:gosa inshuraansii,gatii qabeenyaa,sadarkaa balaa,daangaa haguuggii,yeroo policyfi haal-dureewwan biroo irratti hundaa’uu danda’a.Policy jechuun maali?Policy jechuun waliigaltee inshuraansii keessatti mirgaa fi dirqama qaamolee lamaan ibsuudha.Policy dubbisuun baay’ee barbaachisaa dha. Sababni isaa, namni tokko “inshuraansii qaba” jechuun wanti hundi akka haguugamu yaaduu danda’a; garuu policy keessatti wantoonni tokko tokko exclusion ta’uu danda’u.Exclusion jechuun maali?Exclusion jechuun wanta policy inshuraansii keessatti hin haguugamne jechuu dha.Kanaaf, inshuraansii bitachuu dura:maal akka haguugamu,maal akka hin haguugamne,daangaan kaffaltii maal akka ta’e,claim akkamitti akka dhiyaatusirriitti gaafachuun barbaachisaa dha.Claim jechuun maali?Claim jechuun yeroo balaa ykn kasaaraan policy keessatti haguugame mudatu, dhaabbata inshuraansii irraa kaffaltii ykn beenyaa gaafachuudha.Claim dhiyeessuuf ragaan adda addaa barbaachisuu danda’a. Fakkeenyaaf, akka gosa balaa sanaatti:ragaa eenyummaa,ragaa policy,ibsa balaa,ragaa qabeenyaa,ragaa poolisii ykn qaama dhimmi ilaallatufi ragaa biroo gaafachuu danda’u.Wanti kun dhaabbata inshuraansii fi gosa policy irratti hundaa’a.Inshuraansii bitachuu dura maal gochuu qabna?Inshuraansii bitachuu dura wantoota armaan gadii ilaaluun gaarii dha:Policy guutuu dubbisi.Premium meeqa akka ta’e beekii.Maal akka haguugamu mirkaneeffadhu.Maal akka hin haguugamne gaafadhu.Daangaa kaffaltii ilaali.Yeroo policy ilaali.Adeemsa claim gaafadhu.Ragaa fi sanadoota barbaachisan beekii.Haal-duree addaa jiru gaafadhu.Waliigaltee osoo hin mallatteessin dura wanta hin hubanne gaafadhu.Inshuraansiin dirqamaa dha moo fedhii dhuunfaa?Kun biyya, seera, gosa inshuraansii fi haala hojii irratti hundaa’a. Inshuraansii tokko seeraan dirqama ta’uu danda’a; kan biraa immoo fedhii dhuunfaa ykn fedhii dhaabbataa ta’uu danda’a.Kanaaf, yeroo inshuraansii tokko ilaalamu, seera biyya keessa jiru fi haal-duree dhaabbata inshuraansii beekuun barbaachisaa dha.XumuraInshuraansiin sirna balaa fi kasaaraa maallaqaa irraa eegumsa argachuuf gargaaru keessaa isa tokko dha. Namni inshuraansii fudhatu premium kaffalee, haal-duree waliigaltee irratti hundaa’uun, yeroo balaa policy keessatti haguugame mudatu claim dhiyeessuu danda’a.Garuu inshuraansii tokko bitachuun dura policy, premium, haguuggii, exclusion, daangaa kaffaltii fi adeemsa claim sirriitti hubachuun murteessaa dha